ആരാകും ഖമേനിയുടെ പിന്‍ഗാമി, പാവ സര്‍ക്കാരിനെ നാട്ടി ട്രംപ് ഇറാന്റെയും പരമോന്നത നേതാവാകുമോ?

According to the Iranian constitution, the Assembly of Experts—a body of 88 senior clerics—is responsible for electing the successor

എന്‍ പ്രഭാകരന്‍

ദുബായ് : അമേരിക്കയും ഇസ്രായേലും സംയുക്തമായി നടത്തിയ ആക്രമണത്തില്‍ ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവ് ആയത്തൊള്ള അലി ഖമേനി കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ രാജ്യത്തിന്റെ അധികാര കേന്ദ്രം ഇനി ആരായിരിക്കുമെന്ന അഭ്യൂഹം ശക്തമായി. ഇറാന്റെ ഭരണകൂടത്തെയും രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥയെയും പിടിച്ചുലയ്ക്കുന്ന ഒരു നിര്‍ണ്ണായക സംഭവമാണ് ഖമേനിയുടെ മരണം.

ഇതേസമയം, ഖമേനിയെ ആദ്യ ദിവസം തന്നെ വീഴ്ത്തിയതോടെ വര്‍ദ്ധിത വീര്യത്തിലാണ് അമേരിക്കയും ഇസ്രയേലും. ഒരാഴ്ച ലക്ഷ്യമിട്ട ആക്രമണം കുറച്ചു ദിവസം കൂടി നീട്ടിക്കൊണ്ട് ഇറാന്റെ ഉന്നത നേതൃത്വത്തെയാകെ വകവരുത്തി അധികാരം തങ്ങള്‍ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു പാവ സര്‍ക്കാരിനു കൈമാറാന്‍ ട്രംപും നെതന്യാഹുവും തയ്യാറെടുത്താല്‍ പിന്നെ പുതിയ പരമോന്നത നേതാവിന്റെ ആവശ്യം വരികയുമില്ല. നിലവിലെ സാഹചര്യത്തില്‍ അത്തരമൊരു സാദ്ധ്യതയ്ക്കാണ് പ്രാമുഖ്യം. കാരണം, ഇറാനില്‍ ആക്രമണത്തിനു മുടക്കിയ കോടിക്കണക്കിനു ഡോളര്‍ അതിന്റെ പത്തിരട്ടിയായി തിരിച്ചുപിടിക്കാന്‍ ഇറാനിലെ എണ്ണയുടെ നിയന്ത്രണം അമേരിക്കയ്ക്ക് അത്യാവശ്യമാണ്. അതിന് അവിടെ ഒരു പാവ സര്‍ക്കാര്‍ ഉണ്ടായേ തീരൂ.

മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി ഖമേനി ഭരിച്ചിരുന്ന ഇറാന്റെ രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥയില്‍, പെട്ടെന്നുള്ള ഒരു അധികാരമാറ്റം ഭരണഘടനാപരമായ പ്രതിസന്ധികള്‍ക്ക് കാരണമായേക്കാം. ഖമേനിയുടെ മകന്‍ മൊജ് താബ ഖമേനി, ഹസ്സന്‍ ഖൊമേനി എന്നിവരുടെ പേരുകള്‍ അടുത്ത നേതാവായി ഉയര്‍ന്നു കേള്‍ക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഖമേനിയോളം സ്വാധീനമുള്ള മറ്റൊരാള്‍ നിലവില്‍ ഇറാനിലില്ല.

ഖമേനിക്ക് പുറമെ, ഇറാന്റെ സൈനിക വിഭാഗമായ റെവല്യൂഷണറി ഗാര്‍ഡ്സിന്റെ കമാന്‍ഡര്‍ മുഹമ്മദ് പക്പൂര്‍ ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള പ്രമുഖ നേതാക്കളും കൊല്ലപ്പെട്ടു. പ്രസിഡന്റ് മസൂദ് പെസെഷ്‌കിയനെ ലക്ഷ്യമിട്ടും ആക്രമണമുണ്ടായെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് വ്യക്തതയില്ല.

ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കാന്‍ ചുമതലപ്പെട്ട അസംബ്ലി ഒഫ് എക്‌സ്‌പെര്‍ട്സ് എന്ന സമിതിക്ക് ഈ പ്രതിസന്ധി ഘട്ടത്തില്‍ വലിയ പങ്കുണ്ട്. എങ്കിലും, സൈനിക ശക്തിയായ റെവല്യൂഷണറി ഗാര്‍ഡ്സിന്റെ നിലപാടായിരിക്കും അടുത്ത ഭരണാധികാരിയെ നിശ്ചയിക്കുന്നതില്‍ നിര്‍ണ്ണായകമാവുക.

ഖമേനിയുടെ മരണം ഇറാനിലെ ഇസ്ലാമിക ദൈവാധിപത്യ ഭരണകൂടത്തിന്റെ അടിത്തറ ഇളക്കിയേക്കാം. ദശാബ്ദങ്ങളായി തുടരുന്ന ഭരണക്രമത്തെ ഈ വിയോഗം എങ്ങനെ ബാധിക്കുമെന്നും ആഭ്യന്തര പ്രക്ഷോഭങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുമോ എന്നും ലോകരാജ്യങ്ങള്‍ ഉറ്റുനോക്കുന്നു.

ആയത്തുള്ള അലി ഖമേനിയുടെ പിന്‍ഗാമിയെ സംബന്ധിച്ച ചോദ്യം ഇറാനില്‍ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധിയായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. ഖമേനി കൊല്ലപ്പെട്ടതായുള്ള റിപ്പോര്‍ട്ടുകള്‍ക്ക് പിന്നാലെ, പുതിയ പരമോന്നത നേതാവായി ഒരാളെയും ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ല.

മൊജ് താബ ഖമേനി

ഇറാനിയന്‍ ഭരണഘടനയനുസരിച്ച്, 88 മുതിര്‍ന്ന പുരോഹിതന്മാര്‍ അടങ്ങുന്ന അസംബ്ലി ഒഫ് എക്‌സ്‌പെര്‍ട്സ്  ആണ് പിന്‍ഗാമിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടത്.

മൊജ് താബ ഖമേനി : അലി ഖമേനിയുടെ രണ്ടാമത്തെ മകന്‍. ഇസ്ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാര്‍ഡ് കോറുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ഇദ്ദേഹം ദീര്‍ഘകാലമായി അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളിലെ പ്രധാനിയാണ്.

അലിറേസ അറാഫി : ഇറാന്റെ സെമിനാരി സംവിധാനത്തിന്റെ തലവനും ഗാര്‍ഡിയന്‍ കൗണ്‍സില്‍ അംഗവുമാണ്. നിലവിലെ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങള്‍ മാറ്റമില്ലാതെ തുടരാന്‍ ഇദ്ദേഹം സഹായിക്കുമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

മൊഹ്സന്‍ ഖോമി : ഖമേനിയുടെ അടുത്ത ഉപദേശകനും അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങളില്‍ വൈദഗ്ധ്യമുള്ള വ്യക്തിയുമാണ്.

സാദിഖ് ലാറിജാനി : മുന്‍ ജുഡിഷ്യറി തലവന്‍. ഭരണസംവിധാനങ്ങളില്‍ വലിയ സ്വാധീനമുള്ള വ്യക്തിയാണ് ഇദ്ദേഹം.

മൊഹ്സെനി എജെയി : നിലവിലെ ചീഫ് ജസ്റ്റിസ്. ആഭ്യന്തര സുരക്ഷയ്ക്കും കര്‍ശനമായ ഭരണത്തിനും മുന്‍ഗണന നല്‍കുന്ന വിഭാഗത്തിന്റെ പിന്തുണ ഇദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്.

യുദ്ധസമാനമായ സാഹചര്യമായതിനാല്‍, സൈനിക താല്‍പ്പര്യങ്ങള്‍ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഒരാളെ അധികാരത്തില്‍ എത്തിക്കാന്‍ റെവല്യൂഷണറി ഗാര്‍ഡ് സമ്മര്‍ദ്ദം ചെലുത്തിയേക്കാം. ഒരു വ്യക്തിക്ക് പകരം ഒരു 'നേതൃ സമിതി' ഭരണമേറ്റെടുക്കാനുള്ള സാധ്യതയും തള്ളിക്കളയാനാവില്ല.

താല്‍ക്കാലിക നേതൃത്വം

ഭരണഘടനയനുസരിച്ച്, പുതിയ നേതാവിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത് വരെ ഒരു താല്‍ക്കാലിക സമിതി ഭരണകാര്യങ്ങള്‍ നിയന്ത്രിക്കും. ഇതില്‍ സാധാരണയായി താഴെ പറയുന്നവര്‍ ഉള്‍പ്പെടുന്നു:

പ്രസിഡന്റ് (മസൂദ് പെസെഷ്‌കിയാന്‍)

ജുഡിഷ്യറി തലവന്‍ (മൊഹ്സെനി എജെയി)

ഗാര്‍ഡിയന്‍ കൗണ്‍സിലിലെ ഒരു പുരോഹിതന്‍

വിലായത്ത്-ഇ ഫഖീഹ്' 

ഇറാന്റെ ഭരണക്രമം ശരിയത്ത് (ഇസ്ലാമിക നിയമം) അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. ഇതില്‍ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് 'വിലായത്ത്-ഇ ഫഖീഹ്' അഥവാ 'ഇസ്ലാമിക നിയമജ്ഞന്റെ രക്ഷാകര്‍തൃത്വം' എന്ന തത്വമാണ്.

ഈ തത്വമനുസരിച്ച്, അദൃശ്യനായ പന്ത്രണ്ടാമത്തെ ഇമാമിന്റെ പ്രതിനിധിയായി ഒരു മുതിര്‍ന്ന മതപണ്ഡിതന്‍ (പരമോന്നത നേതാവ്) രാജ്യത്തെ നയിക്കണം.

ഇറാന്റെ ചീഫ് ജസ്റ്റിസിനെ നിയമിക്കുന്നത് പരമോന്നത നേതാവാണ്. കോടതികള്‍ തീര്‍പ്പുകല്‍പ്പിക്കുന്നത് ഷിയാ ഇസ്ലാമിക നിയമ വ്യാഖ്യാനങ്ങള്‍ക്കനുസരിച്ചാണ്.

ഇസ്ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാര്‍ഡ് കോര്‍

സാധാരണ സൈന്യത്തില്‍ നിന്നു വ്യത്യസ്തമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന ഒരു സമാന്തര സൈനിക വിഭാഗമാണിത്.

രാജ്യത്തിന്റെ അതിര്‍ത്തികള്‍ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലുപരി, 1979-ലെ ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവത്തിന്റെ മൂല്യങ്ങള്‍ സംരക്ഷിക്കുക എന്നതാണ് ഇവരുടെ പ്രധാന ദൗത്യം.

ഇവര്‍ക്ക് സ്വന്തമായി കര, നാവിക, വ്യോമസേനകളുണ്ട്. കൂടാതെ ഇറാന്റെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ വലിയൊരു ഭാഗം (നിര്‍മ്മാണം, എണ്ണ, ആശയവിനിമയം) ഇവരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്.

ഖുദ്സ് ഫോഴ്സ് : റെവല്യൂഷണറി ഗാര്‍ഡിന്റെ വിദേശ വിഭാഗമാണിത്. ഹിസ്ബുള്ള, ഹമാസ് തുടങ്ങിയ സംഘടനകള്‍ക്ക് പിന്തുണ നല്‍കുന്നത് ഇവരാണ്.

ബാസിജ് മിലിഷ്യ: ആഭ്യന്തരമായി ജനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാനും പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ അടിച്ചമര്‍ത്താനും ഉപയോഗിക്കുന്ന റെവല്യൂഷണറി ഗാര്‍ഡിന്റെ സന്നദ്ധ സേനയാണിത്.

ഗാര്‍ഡിയന്‍ കൗണ്‍സില്‍ : ഇറാന്‍ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ സമിതികളില്‍ ഒന്നാണിത്. 12 അംഗങ്ങളുള്ള ഈ സമിതിയില്‍ പകുതി പേരെ പരമോന്നത നേതാവ് നേരിട്ട് നിയമിക്കുന്നു.

പാര്‍ലമെന്റ് പാസാക്കുന്ന ഏത് നിയമവും റദ്ദാക്കാന്‍ ഇവര്‍ക്ക് അധികാരമുണ്ട്. കൂടാതെ, തിരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ മത്സരിക്കാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്ഥാനാര്‍ത്ഥികളുടെ യോഗ്യത തീരുമാനിക്കുന്നതും ഇവരാണ്. പലപ്പോഴും മിതവാദികളെ ഇവര്‍ തഴയാറുണ്ട്.

നിലവിലെ സാഹചര്യം നല്‍കുന്ന സൂചന

പരമോന്നത നേതാവും പ്രധാന സൈനിക തലവന്മാരും ഒരേസമയം ഇല്ലാതാകുന്നത് ഒരു അധികാര ശൂന്യത ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഇത് സാധാരണ സൈന്യവും റെവല്യൂഷണറി ഗാര്‍ഡ്സും തമ്മിലുള്ള തര്‍ക്കത്തിലേക്കോ, അല്ലെങ്കില്‍ ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങളിലേക്കോ നയിക്കാന്‍ സാധ്യതയുണ്ട്. ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തിലൂടെ ഭരണകൂടത്തെ അട്ടിമറിക്കാനുള്ള സമയമാണിതെന്ന് അമേരിക്കയും ഇസ്രയേലും ഇറാനിയന്‍ ജനതയെ അടിക്കടി ഓര്‍മിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

Summary: As of March 1, 2026, the question regarding Ayatollah Ali Khamenei's successor has become a significant political crisis. Following reports of his death during strikes on February 28, 2026, no single individual has been officially named as the new Supreme Leader.

According to the Iranian constitution, the Assembly of Experts—a body of 88 senior clerics—is responsible for electing the successor.

Top Potential Successors

In the current situation, the following names are being most prominently discussed:

Mojtaba Khamenei: The second son of Ali Khamenei. He has close ties to the Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) and has long been a key figure in the power structure.

Alireza Arafi: The head of Iran’s seminary system and a member of the Guardian Council. It is believed he would help maintain the current political status quo.

Mohsen Qomi: A close advisor to Khamenei with expertise in international relations.

Sadiq Larijani: The former head of the Judiciary. He is an individual with significant influence within the administrative systems.

Mohseni Ejei: The current Chief Justice. He has the support of factions that prioritize internal security and strict governance.