ചെനാബ് നദിയില്‍ പുതിയ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയുമായി ഇന്ത്യ, സിന്ധു നദി ഉടമ്പടി മരവിപ്പിച്ചതിനു പിന്നാലെ തിരക്കിട്ട നീക്കങ്ങളുമായി കേന്ദ്രം, അമ്പരന്ന് പാകിസ്ഥാന്‍

India Launches New Hydropower Project on Chenab; Rapid Moves Following Suspension of Indus Treaty Leave Pakistan Stunned

അഭിനന്ദ്

ന്യൂഡല്‍ഹി : പാകിസ്താനുമായുള്ള സിന്ധു നദീജല ഉടമ്പടി ഇന്ത്യ താല്‍ക്കാലികമായി നിര്‍ത്തിവച്ചതിനു പിന്നാലെ, ജമ്മു കശ്മീരിലെ ചെനാബ് നദിയില്‍ 260 മെഗാവാട്ട് ശേഷിയുള്ള ദുല്‍ഹസ്തി സ്റ്റേജ്-2 ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിക്ക് കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി മന്ത്രാലയം അനുമതി നല്‍കി. 

2025 ഏപ്രിലില്‍ പഹല്‍ഗാമിലുണ്ടായ ഭീകരാക്രമണത്തിന് പിന്നാലെയാണ് 1960-ലെ സിന്ധു നദീജല ഉടമ്പടി ഇന്ത്യ മരവിപ്പിച്ചത്. ഇതോടെ നദീജലത്തിന്റെ പൂര്‍ണ്ണ നിയന്ത്രണം ഇന്ത്യയുടെ കൈകളിലായി.

കിഷ്ത്വാര്‍ ജില്ലയില്‍ ഏകദേശം 3,200 കോടി രൂപ ചെലവിലാണ് ദുല്‍ഹസ്തി സ്റ്റേജ്-2 നിര്‍മ്മിക്കുന്നത്. നിലവിലുള്ള ദുല്‍ഹസ്തി സ്റ്റേജ്-1 പദ്ധതിയുടെ വിപുലീകരണമാണിത്.

നദിയുടെ സ്വാഭാവിക ഒഴുക്കിനെ തടസ്സപ്പെടുത്താത്ത 'റണ്‍-ഓഫ്-ദി-റിവര്‍' പദ്ധതിയാണിത്. ഇത്തരം പദ്ധതികള്‍ ഉടമ്പടി നിലനില്‍ക്കുമ്പോഴും അനുവദനീയമാണ്. എങ്കിലും സവാല്‍കോട്ട് ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള മറ്റ് വലിയ പദ്ധതികളും ഇന്ത്യ ഇപ്പോള്‍ വേഗത്തിലാക്കുന്നുണ്ട്.

ഇന്ത്യ വെള്ളത്തെ 'ആയുധമാക്കുന്നു' എന്ന് പാകിസ്താന്‍ ആരോപിച്ചു. ഇത് ഉടമ്പടിയുടെ ലംഘനമാണെന്നും തങ്ങളുടെ കൃഷിയെയും ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയെയും ബാധിക്കുമെന്നും കാണിച്ച് പാകിസ്താന്‍ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയെ സമീപിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഉടമ്പടി മരവിപ്പിച്ച സാഹചര്യത്തില്‍, പുതിയ പദ്ധതികളെക്കുറിച്ച് പാകിസ്താന് വിവരം നല്‍കാനോ നദീജലത്തിന്റെ കണക്കുകള്‍ പങ്കുവെക്കാനോ ഇന്ത്യ ഇപ്പോള്‍ ബാധ്യസ്ഥരല്ല.

സ്റ്റേജ്-1 പവര്‍ സ്റ്റേഷനില്‍ നിന്ന് 3,685 മീറ്റര്‍ നീളമുള്ള തുരങ്കം വഴി വെള്ളം തിരിച്ചുവിട്ടാണ് സ്റ്റേജ്-2 പ്രവര്‍ത്തിപ്പിക്കുന്നത്. രണ്ട് യൂണിറ്റുകളിലായി ആകെ 260 മെഗാവാട്ട് വൈദ്യുതി ഉല്‍പ്പാദിപ്പിക്കാന്‍ ഇതിലൂടെ സാധിക്കും.

 ചെനാബ് നദിയിലെ ജലപ്രവാഹം കുറയുന്നത് തങ്ങളുടെ കൃഷിയെ, പ്രത്യേകിച്ച് 'റാബി' കൃഷിയെ നശിപ്പിക്കുമെന്ന് പാകിസ്താന്‍ ഭയപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യ ഏകപക്ഷീയമായി ഡാമുകളില്‍ വെള്ളം തടഞ്ഞുവയ്ക്കുന്നതും തുറന്നുവിടുന്നതും തങ്ങളെ തകര്‍ക്കാനുള്ള നീക്കമാണെന്ന് അവര്‍ ആരോപിക്കുന്നു.

ഇന്ത്യയുടെ നീക്കം പ്രാദേശിക സമാധാനത്തിന് ഭീഷണിയാണെന്ന് കാണിച്ച് പാകിസ്താന്‍ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ സുരക്ഷാ കൗണ്‍സിലിനെ സമീപിച്ചിട്ടുണ്ട്.

സിന്ധു നദിയുടെ പടിഞ്ഞാറന്‍ പോഷകനദികളായ ചെനാബ്, ഝലം, സിന്ധു എന്നിവയില്‍ ഇന്ത്യ കൂടുതല്‍ പദ്ധതികള്‍ ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നുണ്ട്:

സവാല്‍കോട്ട്: 1,856 മെഗാവാട്ട് ശേഷിയുള്ള ഈ പദ്ധതിക്ക് 'ദേശീയ പ്രാധാന്യമുള്ള പദ്ധതി' എന്ന പദവിയാണ് നല്‍കിയിരിക്കുന്നത്. റാറ്റില്‍, പകാല്‍ ദുല്‍, കിരു, കീര്‍ത്തായ് തുടങ്ങിയ പദ്ധതികള്‍ വേഗത്തിലാക്കാന്‍ കേന്ദ്ര സര്‍ക്കാര്‍ നിര്‍ദ്ദേശം നല്‍കിയിട്ടുണ്ട്.

ഉടമ്പടി മരവിപ്പിച്ചതിനാല്‍, നദീജലത്തിന്റെ അളവോ ഡാമുകളുടെ നിര്‍മ്മാണ വിവരങ്ങളോ ഇനി പാകിസ്താനുമായി പങ്കുവെക്കേണ്ടതില്ല എന്നതാണ് ഇന്ത്യയുടെ ശക്തമായ നിലപാട്.

ഇത്രയും കാലം പാകിസ്താനോട് കാണിച്ചിരുന്ന 'ജല ഔദാര്യം' ഇനി ഭീകരവാദത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍ തുടരേണ്ടതില്ല എന്നാണ് ഇന്ത്യയുടെ നയം. 'രക്തവും വെള്ളവും ഒരുമിച്ച് ഒഴുകില്ല' എന്ന മുന്‍പത്തെ പ്രഖ്യാപനത്തിന്റെ തുടര്‍ച്ചയായാണ് ഈ നടപടികള്‍ കാണപ്പെടുന്നത്.

ഈ പദ്ധതികള്‍ ജമ്മു കശ്മീരിലെ വൈദ്യുതിക്ഷാമം പരിഹരിക്കാനും സാമ്പത്തിക വികസനത്തിനും സഹായിക്കുമെന്ന് ഇന്ത്യ കരുതുന്നു. ജമ്മു കശ്മീര്‍ നിലവില്‍ വലിയ തോതിലുള്ള വൈദ്യുതി ക്ഷാമം നേരിടുന്ന ഒരു പ്രദേശമാണ്. സിന്ധു നദീതടത്തിലെ ഈ പദ്ധതികള്‍ യാഥാര്‍ത്ഥ്യമാകുന്നതോടെ കശ്മീര്‍ താഴ്വരയിലും ജമ്മുവിലും തടസ്സമില്ലാത്ത വൈദ്യുതി ലഭ്യമാകും. പ്രാദേശിക വ്യവസായങ്ങള്‍ക്കും ടൂറിസം മേഖലയ്ക്കും ഇത് വലിയ ഉത്തേജനം നല്‍കും.

ദേശീയ ഗ്രിഡിന് കരുത്ത്

ഇന്ത്യയുടെ വടക്കന്‍ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ഊര്‍ജ്ജ ആവശ്യം വര്‍ദ്ധിച്ചുവരികയാണ്. സൗരോര്‍ജ്ജം, കാറ്റാടി ഊര്‍ജ്ജം എന്നിവയില്‍ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ജലവൈദ്യുത നിലയങ്ങളില്‍ നിന്ന് സ്ഥിരമായി വൈദ്യുതി ഉല്‍പ്പാദിപ്പിക്കാന്‍ കഴിയും.

ചെനാബ് നദിയിലെ വിവിധ പദ്ധതികളിലൂടെ (ഞമഹേല, ടമംമഹസീലേ, ഊഹവമേെശകക) ആയിരക്കണക്കിന് മെഗാവാട്ട് വൈദ്യുതി ദേശീയ ഗ്രിഡിലേക്ക് എത്തും. 2070ഓടെ 'നെറ്റ് സീറോ' ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുമെന്ന് ഇന്ത്യ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കല്‍ക്കരി ഉപയോഗിച്ചുള്ള താപനിലയങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികള്‍ പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദമാണ്. കാര്‍ബണ്‍ പുറന്തള്ളല്‍ കുറച്ചുകൊണ്ട് ഊര്‍ജ്ജ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാന്‍ ഈ പദ്ധതികള്‍ സഹായിക്കും.

ദുല്‍ഹസ്തി സ്റ്റേജ്-2 മാത്രം 3,200 കോടി രൂപയുടെ നിക്ഷേപമാണ് കൊണ്ടുവരുന്നത്. പദ്ധതികളുടെ നിര്‍മ്മാണ ഘട്ടത്തിലും പിന്നീട് പ്രവര്‍ത്തന ഘട്ടത്തിലും ആയിരക്കണക്കിന് പ്രാദേശിക യുവാക്കള്‍ക്ക് തൊഴില്‍ ലഭിക്കും.

വെല്ലുവിളികള്‍

ഇത്രയധികം ഗുണങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും ചില വെല്ലുവിളികളും ഇന്ത്യ നേരിടുന്നുണ്ട്:

ഹിമാലയന്‍ മേഖലയില്‍ ഡാമുകള്‍ നിര്‍മ്മിക്കുന്നത് പരിസ്ഥിതി ലോല പ്രദേശമായതിനാല്‍ അതീവ ജാഗ്രത ആവശ്യമാണ്. പാകിസ്താന്‍ അതിര്‍ത്തിയോട് ചേര്‍ന്നുള്ള പ്രദേശമായതിനാല്‍ ഭീകരാക്രമണ ഭീഷണികള്‍ക്കിടയില്‍ നിര്‍മ്മാണം പൂര്‍ത്തിയാക്കുക എന്നത് വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ്.

Summary: Following the temporary suspension of the Indus Waters Treaty (IWT) with Pakistan, the Union Ministry of Environment has approved the 260-MW Dulhasti Stage-II hydropower project on the Chenab River in Jammu and Kashmir.

India put the 1960 Indus Waters Treaty in abeyance following the April 2025 terror attack in Pahalgam. With this move, India has asserted full control over the river waters.

Project Details

Cost: Dulhasti Stage-II is being constructed in the Kishtwar district at an estimated cost of Rs 3,200 crore.

Nature: It is an extension of the existing Dulhasti Stage-I project. It is a 'run-of-the-river' project, which does not obstruct the natural flow of the river—such projects were permissible even while the treaty was in effect.

Capacity: Water will be diverted from the Stage-I power station through a 3,685-meter tunnel to operate Stage-II. It consists of two units generating a total of 260 MW of electricity.

Pakistan’s Reaction

Pakistan has accused India of "weaponising water." Claiming that this move is a violation of the treaty and will severely impact its agriculture and food security, Pakistan has approached the United Nations Security Council. Islamabad fears that reduced flow in the Chenab will destroy its crops, particularly during the 'Rabi' season. They allege that India's unilateral decision to hold and release water is a tactic to destabilize them.

Strategic Shift

Under the current suspension of the treaty, India is no longer obligated to provide project details or share river flow data with Pakistan. India’s stance is that the "water generosity" shown to Pakistan for decades will not continue in the face of state-sponsored terrorism. This aligns with the previous declaration that "blood and water cannot flow together."

Other Major Projects

India is fast-tracking several other projects on the western tributaries (Chenab, Jhelum, and Indus):

Sawalkote: An 1,856-MW project designated as a "Project of National Importance."

Others: Ratle, Pakal Dul, Kiru, and Kirthai projects have also been ordered to be expedited.

Impact on Power and Economy

J&K Development: These projects aim to solve the severe power crisis in Jammu and Kashmir, providing uninterrupted power to the Kashmir Valley and Jammu, which will boost local industry and tourism.

National Grid: Unlike solar or wind, hydropower provides steady "base load" power. This will help India reach its 'Net Zero' target by 2070 by reducing reliance on coal.

Employment: The Dulhasti Stage-II project alone brings an investment of Rs 3,200 crore and is expected to create thousands of jobs for local youth during and after construction.

Challenges

Despite the benefits, India faces significant hurdles:

Environmental: Constructing dams in the ecologically sensitive Himalayan region requires extreme caution.

Security: Completing construction amidst the threat of terror attacks near the Pakistan border remains a major challenge.